مدلسازی BIM چگونه خطا و هزینه پروژه را کاهش میدهد؟
تحریریه مهراکو
|۳۱ شهریور ۱۴۰۵
گاهی یک اشتباه کوچک در نقشه‌های معماری، سازه و تاسیسات، زمانی دیده میشود که بخشی از ساختمان ساخته شده است؛ یعنی وقتی اصلاح آن به تخریب، دوباره‌کاری و هزینه بیشتری نیاز دارد. حتی یک خطا در برآورد مقدار بتن، میلگرد، دیوار یا تجهیزات میتواند برنامه خرید و بودجه پروژه را برهم بزند. اینجاست که BIM اهمیت پیدا میکند. اما bim چیست؟ بیم یا مدلسازی اطلاعات ساختمان، روشی برای جمع‌آوری و مدیریت اطلاعات پروژه در یک مدل دیجیتال است. با کمک این مدل، تیم پروژه میتواند پیش از اجرا بخش‌های مختلف ساختمان را کنار هم ببیند، بعضی تداخلها و ایرادها را زودتر از شروع اجرا پیدا کند و تغییرات را بهتر بررسی کند. اطلاعاتی مثل مقدار مصالح، هزینه، زمان‌بندی و تجهیزات نیز میتواند در این مدل ثبت شود.
بیم یا مدلسازی اطلاعات ساختمان یعنی چه؟
BIMمخفف Building Information Modeling و به معنای مدلسازی اطلاعات ساختمان است. بیم فقط نمای سهبعدی ساختمان یا یک نرم‌افزار مشخص نیست؛ بلکه اطلاعات ساختمان را از مرحله برنامه‌ریزی و طراحی تا پایان عمر آن تولید، ثبت و مدیریت میکند.
در مدل بیم، هر جزء فقط با شکل، موقعیت و ابعاد مشخص نمی‌شود و میتواند اطلاعات فنی مرتبط با خود را نیز در بر بگیرد. برای مثال، اطلاعات یک دیوار ممکن است شامل نوع مصالح، ضخامت و مشخصات فنی آن باشد؛ درحالی‌که، برای تجهیزات میتوان مواردی مانند مدل دستگاه، محل نصب و زمان سرویس را ثبت کرد. میزان این جزئیات نیز باید متناسب با هدف و نیاز پروژه تعیین شود.
تفاوت بیم با مدلسازی ساختمان معمولی در پیوند هندسه و اطلاعات است. مدل سهبعدی ساده، بیشتر فرم پروژه را نمایش میدهد؛ اما BIM میتواند بستری مشترک برای همکاری طراح، پیمانکار و مدیر بهره‌برداری باشد. نتیجه کار نیز به مدیریت اطلاعات و به‌روزرسانی مدل بستگی دارد.
بیم bim چگونه به مدیریت پروژه ساختمانی کمک میکند؟
بیم اطلاعات معماری، سازه، تاسیسات، هزینه و مصالح را با در نظر گرفتن زمان در کنار هم قرار میدهد. اگر مدل بهروز باشد، تغییر یک دیوار یا تجهیز تاسیسات میتواند اثر خود را بر مقدار مصالح، هزینه یا برنامه اجرا نشان دهد. مهم‌ترین راه‌هایی که بیم از طریق آن‌ها به مدیریت پروژه ساختمانی کمک میکند، عبارت‌اند از:
- بررسی پروژه پیش از شروع ساخت
مدل بیم امکان بررسی ابعاد فضاها، محل بازشوها و ارتباط میان اجزای ساختمان را پیش از شروع عملیات اجرایی فراهم میکند. به‌این‌ترتیب، بخشی از ایرادهای طراحی و ناهماهنگی‌ها، پیش از خرید و مصرف مصالح شناسایی می‌شوند. برای بررسی دقیق‌تر هر بخش، آشنایی مقدماتی با مصالح اصلی آن نیز مفید خواهد بود؛ برای نمونه، هنگام بررسی بخش‌های بتنی، مطالعه مطلب سیمان چیست به درک ارتباط اطلاعات مدل با انتخاب مصالح کمک میکند.
- هماهنگی نقشه‌های معماری، سازه و تاسیسات
وقتی نقشه‌های معماری، سازه و تاسیسات جداگانه بررسی شوند، ممکن است برخی از ناسازگاری‌ها تا مرحله اجرا پنهان بمانند. BIM این مدل‌ها را در کنار هم قرار میدهد تا تداخل‌هایی مانند برخورد لوله با تیر، عبور کانال از اجزای سازه یا ناهماهنگی محل بازشوها پیش از اجرا شناسایی شوند. تشخیص زودهنگام این مشکلات میتواند از تخریب، دوباره‌کاری و مصرف مجدد مصالح جلوگیری کند.
- کنترل زمان اجرای پروژه
با مشخص‌کردن زمان اجرای هر بخش در مدل بیم، میتوان ترتیب مراحل ساخت، وابستگی میان فعالیت‌ها و زمان مناسب تحویل مصالح را مشخص کرد. این برنامه باید هم‌زمان با پیشرفت پروژه و تغییرات کارگاه بهروز شود تا با شرایط واقعی اجرا هماهنگ بماند.
- برآورد هزینههای پروژه
مقدار مصالح و اطلاعات ثبت‌شده در بیم میتواند مبنایی برای متره و برآورد هزینههای پروژه باشد. بااین‌حال، برای محاسبه دقیق‌تر باید عواملی مانند قیمت روز مصالح، هزینه حمل، محل تحویل و زمان خرید را نیز در نظر بگیرید. برای نمونه، مقدار سیمان موردنیاز در مدل باید با اطلاعات بهروز صفحه قیمت سیمان مقایسه شود.
کاربرد BIM در صنعت ساختمان
کاربرد BIM فقط به طراحی محدود نیست و اطلاعات مدل میتواند از بررسی اولیه طرح تا اجرا، تحویل و نگهداری ساختمان استفاده شود. نوع استفاده نیز به اهداف پروژه، قراردادها و کیفیت داده‌ها بستگی دارد. مهم‌ترین کاربردهای بیم در مراحل مختلف یک پروژه ساختمانی عبارت‌اند از:
طراحی و تجسم سه بعدی ساختمان
مدل سهبعدی به کارفرما و طراحان کمک میکند تا حجم ساختمان، ارتباط فضاها، نما و جانمایی اجزا را پیش از اجرا ببینند. مقایسه گزینه‌های طراحی در این محیط، تصمیم‌گیری درباره ابعاد و عملکرد فضاها را روشن‌تر میکند.
هماهنگی نقشه‌های معماری، سازه و تاسیسات
بیم این امکان را فراهم میکند که تغییرات معماری، سازه‌ای و تاسیساتی در ارتباط با یکدیگر بررسی شوند؛ در نتیجه، ناهماهنگی‌ها و تداخل‌های احتمالی پیش از شروع اجرا شناسایی و اصلاح می‌شوند. این هماهنگی در طراحی طبقات زیرین اهمیت زیادی دارد؛ زیرا مدل سازه، شرایط خاک و مسیر تاسیسات باید بهصورت هم‌زمان بررسی شوند. برای اطلاعات بیشتر در این مورد می‌توانید صفحه فونداسیون چیست را مطالعه کنید.
شناسایی تداخل‌های ساختمانی پیش از اجرا
فرض کنید در مدل تاسیسات، مسیر لوله فاضلاب از داخل یک تیر بتنی عبور کند. شناسایی این تداخل پیش از بتن‌ریزی به طراحان این فرصت را میدهد تا مسیر لوله یا جزئیات سازه را با نظر متخصصان اصلاح کنند. در نقطه مقابل، مشاهده چنین مشکلی در کارگاه میتواند باعث توقف اجرا، دوباره‌کاری و افزایش هزینهها شود.
متره و برآورد مقدار مصالح
با استفاده از مدل BIM میتوان مقادیری مانند حجم بتن، وزن اجزای فولادی، سطح دیوارها، مساحت کف‌پوش، تعداد بازشوها و فهرست تجهیزات را محاسبه کرد. دقت این اطلاعات به کامل بودن مدل و روش متره بستگی دارد. هماهنگی مدل میلگردها با نقشه‌های آرماتوربندی نیز بررسی مقادیر و جزئیات اجرایی را آسان‌تر میکند؛ بااین‌حال، توصیه میشود اطلاعات به‌دست‌آمده را پیش از خرید مصالح کنترل کنید.
برآورد و کنترل هزینه پروژه
با مشخص شدن مقدار اجزا و مصالح در بیم، میتوان هزینه گزینه‌های مختلف طراحی را با یکدیگر مقایسه کرد. برای رسیدن به برآورد دقیق‌تر، عواملی مانند پرت مصالح، هزینه نیروی کار و حمل، شرایط قرارداد و قیمت روز مصالح را نیز در نظر بگیرید.
برنامه‌ریزی و کنترل زمان اجرای پروژه
در مدل بیم میتوان زمان اجرای هر بخش را مشخص کرد و ترتیب مراحل ساخت را بهصورت تصویری نمایش داد. به‌این‌ترتیب، مدیر پروژه میتواند ببیند در هر بازه زمانی کدام بخش اجرا میشود، چه فعالیت‌هایی به یکدیگر وابسته‌اند و کدام مصالح باید زودتر تهیه یا به کارگاه تحویل داده شوند.
مدیریت، تعمیر و نگهداری ساختمان
اگر اطلاعات ساختمان به‌درستی ثبت و در پایان پروژه تحویل داده شوند، مدیر ساختمان به مشخصاتی مانند محل تجهیزات، نوع قطعات، تاریخ نصب، سوابق تعمیر و زمان سرویس آن‌ها دسترسی خواهد داشت. این اطلاعات برنامه‌ریزی تعمیرات، سرویس به‌موقع تجهیزات و مدیریت بهتر ساختمان را آسان‌تر میکند.
کاربرد BIM در مراحل مختلف پروژه ساختمانی
همان‌طور که پیش‌تر به آن اشاره شد، کاربرد بیم در ساختمان با پایان طراحی متوقف نمی‌شود؛ جدول زیر بهصورت خلاصه نقش آن را در مراحل مختلف پروژه نشان میدهد:
| مرحله پروژه | نقش و کاربرد BIM |
|---|---|
| مطالعات و طراحی | بررسی گزینه‌ها، تجسم طرح، مدلسازی و هماهنگی نقشه‌ها |
| پیش از اجرا | تشخیص تداخل، متره، برآورد هزینهها و برنامه‌ریزی |
| ساخت و اجرا | کنترل پیشرفت، هماهنگی عوامل و مدیریت تغییرات و مصالح |
| تحویل پروژه | ثبت وضعیت نهایی اجرا و اطلاعات تجهیزات |
| بهره‌برداری | تعمیرات، نگهداری، مدیریت تاسیسات و ثبت سوابق |
| بازسازی یا تخریب | بررسی وضعیت موجود و برنامه‌ریزی عملیات |
ارزش بیم در مراحل مختلف پروژه، زمانی بیشتر میشود که اطلاعات هر مرحله به‌درستی ثبت و به مرحله بعد منتقل شود. این پیوستگی اطلاعات، تصمیم‌گیری و مدیریت پروژه را از آغاز طراحی تا بهره‌برداری و بازسازی آسان‌تر میکند.
مزایای استفاده از مدلسازی اطلاعات ساختمان (بیم) در پروژههای ساختمانی
مزایای BIM زمانی آشکار میشود که هدف مدل مشخص و اطلاعات آن منظم و بهروز باشند. مهم‌ترین مزایای BIM عبارت‌اند از:
- درک بهتر طرح: نمایش سهبعدی، ارتباط فضاها و اجزا را برای متخصصان و کارفرما روشن‌تر میکند.
- کاهش تداخل‌های اجرایی: ترکیب مدل‌های تخصصی بخشی از ناسازگاری‌ها را پیش از اجرا نشان میدهد.
- بهبود متره و برآورد: مقادیر مدل پس از کنترل می‌توانند برای برآورد مصالح و هزینهها استفاده شوند.
- مدیریت بهتر تغییرات: اثر بعضی تغییرات بر اجزا، مقادیر، هزینه و زمان سریع‌تر بررسی میشود.
- هماهنگی عوامل پروژه: دسترسی به اطلاعات مشترک، احتمال استفاده از نقشه‌های قدیمی را کاهش میدهد.
- استفاده پس از تحویل پروژه: اطلاعات تجهیزات و سوابق نگهداری در مدیریت ساختمان کاربرد دارند.
بیم به‌خودی‌خود مانع خطا، تاخیر یا افزایش هزینهها نمی‌شود. مدل ناقص، دادههای قدیمی و مسئولیت‌های نامشخص میتواند خروجی مدل را غیرقابل‌اعتماد کند. بنابراین، در استفاده از بیم به چنین مواردی توجه کنید.
جمع‌بندی
BIM فقط یک مدل سهبعدی یا نرم‌افزار مشخص نیست؛ بلکه، روشی برای ثبت، هماهنگی و مدیریت اطلاعات ساختمان در مراحل مختلف پروژه است. با استفاده درست از بیم میتوان طرح را پیش از اجرا دقیق‌تر بررسی کرد، نقشه‌های معماری، سازه و تاسیسات را هماهنگ ساخت، تداخلها را زودتر شناسایی کرد و برآورد زمان اجرا، میزان مصالح و هزینهها را بهتر مدیریت کرد. اطلاعات ثبت‌شده در مدل حتی پس از تحویل ساختمان نیز می‌توانند برای تعمیر، نگهداری و مدیریت تجهیزات به کار روند. البته، میزان اثربخشی BIM به دقت مدل، بهروز بودن اطلاعات و همکاری عوامل پروژه بستگی دارد. بنابراین، در پاسخ به پرسش bim چیست میتوان گفت: فرایندی یکپارچه برای مدیریت اطلاعات و تصمیم‌گیری بهتر از آغاز طراحی تا بهره‌برداری و پایان عمر یک ساختمان.
سوالات متداول
آیا بیم فقط برای پروژههای بزرگ مناسب است؟
خیر، در پروژههای کوچک و متوسط نیز میتوان از بیم استفاده کرد، اما سطح جزئیات و هزینه پیادهسازی باید با مقیاس و نیاز پروژه متناسب باشد
تفاوت بیم با نقشه سهبعدی چیست؟
نقشه سهبعدی بیشتر شکل پروژه را نمایش میدهد؛ اما، مدل BIM میتواند هندسه را به اطلاعات مصالح، هزینهها، زمان و تجهیزات متصل کند.
آیا بیم هزینه نهایی ساختمان را بهصورت دقیق محاسبه میکند؟
بیم میتواند اطلاعات و مقادیر را به دادههای هزینه مرتبط کند؛ اما، هزینه نهایی پروژه به قیمت روز مصالح و هزینههای حمل، دستمزد، پرت، قرارداد و شرایط اجرا نیز وابسته است.
چه کسانی از مدل بیم استفاده می‌کنند؟
کارفرما، معمار، مهندس سازه، طراح تاسیسات، مترور، پیمانکار، مدیر پروژه و مسئول بهره‌برداری می‌توانند متناسب با نقش خود از اطلاعات این مدل استفاده کنند.
آیا استفاده از BIM خطاهای اجرایی پروژه را بهطور کامل حذف میکند؟
خیر، بیم بخشی از تداخلها و خطاهای قابلشناسایی را زودتر آشکار میکند؛ اما، نتیجه به کامل و بهروز بودن مدل، کیفیت اطلاعات و کنترل متخصصان بستگی دارد
دیدگاه شما
دیدگاه‌ها
درحال دریافت دیدگاه‌ها...
