آجر چیست؟ آشنایی با انواع آجر و کاربرد آن در ساختمان
تحریریه مهراکو
|۱۶ مهر ۱۴۰۵
آجر فقط نام یک مصالح ساختمانی واحد نیست، بلکه خانواده‌ای از محصولات با ساختار، جنس و عملکرد متفاوت است که هرکدام برای بخشی از ساختمان مناسب‌ترند.همین موضوع باعث می‌شود شناخت آجر کمی فراتر از چیزی باشد که از ظاهر ساده آن انتظار داریم. تفاوت در مواد اولیه، شکل، وزن و ویژگی‌های فنی می‌تواند مشخص کند یک آجر برای چه کاری مناسب باشد و در چه شرایطی عملکرد بهتری از خود نشان می‌هد. به‌همین‌دلیل، پیش از انتخاب آن باید بدانیم با چه انواعی روبه‌رو هستیم و تفاوت میان آن‌ها دقیقا در چیست. در ادامه، از تعریف آجر شروع می‌کنیم و سپس سراغ انواع، ویژگی‌ها، مزایا و مهم‌ترین کاربردهای آن در ساختمان می‌رویم.
آجر چیست؟
درواقع باید گفت آجر نامی کلی برای گروهی از مصالح با شکل و ابعاد نسبتاً مشخص است که بسته به نوع‌شان از خاک رس، ماسه و آهک، سیمان یا مواد معدنی ساخته می‌شوند. همین تفاوت باعث شده بعضی آجرها برای ساخت دیوار مناسب باشند، بعضی در نمای ساختمان قرار بگیرند و گروهی دیگر بیشتر برای ایجاد بافت، رنگ یا عبور نور در فضای داخلی استفاده شوند.
برای مثال، چیزی که از آجر سفالی در یک تیغه داخلی انتظار داریم با ویژگی‌های موردنیاز یک آجر نسوز در نمای بیرونی یکسان نیست. به‌همین‌دلیل، شناخت آجر بیش از آنکه به یک تعریف ثابت محدود شود، به شناخت انواع آن و اینکه هرکدام در کدام بخش ساختمان عملکرد مناسب‌تری دارند مربوط می‌شود.
انواع آجر ساختمانی کدام‌اند؟
همه آجرهایی که در یک ساختمان می‌بینیم برای انجام یک کار ساخته نشده‌اند. آجری که پشت گچ یک دیوار داخلی قرار می‌گیرد، با آجری که قرار است سال‌ها روی نمای ساختمان در معرض آفتاب و باران باقی بماند، الزاماً ویژگی‌های یکسانی ندارد.
آجرها بر اساس مواد اولیه، ساختار و کاربرد در گروه‌های مختلفی قرار می‌گیرند و همین تفاوت‌ها در خرید آجر ساختمانی اهمیت پیدا می‌کند. بعضی از آن‌ها برای دیوارچینی مناسب‌ترند، بعضی در نما استفاده می‌شوند و تعدادی نیز بیشتر در طراحی داخلی یا بخش‌های خاص ساختمان کاربرد دارند.
آجر فشاری
آجر فشاری همان آجری است که بیشتر در ساختمان‌های قدیمی و شیوه‌های سنتی دیوارچینی دیده می‌شود. این آجر بافت متراکم و وزن نسبتاً زیادی دارد و بیشتر در دیوارچینی، زیرسازی و بعضی کارهای بنایی استفاده می‌شود. وزن و ساختار متراکم‌تر، آن را از آجرهای سبک و حفره‌داری مانند آجر سفالی متمایز می‌کند.
آجر سفالی
اگر دیوارهای داخلی یک ساختمان امروزی را پیش از نازک‌کاری دیده باشید، احتمال زیادی وجود دارد که با ردیف‌هایی از آجر سفالی روبه‌رو شده باشید. این آجر معمولاً ساختاری حفره‌دار دارد و وزن آن نسبت به بسیاری از آجرهای توپر کمتر است؛ به‌همین‌دلیل، بیشتر برای تیغه‌ها و دیوارهای داخلی استفاده می‌شود. قیمت آجر سفالی نیز بسته به نوع و مشخصات محصول متفاوت است.
آجر نسوز
قرارگرفتن آجر در معرض گرما یا شرایط سخت محیطی، ویژگی‌های متفاوتی از آن می‌طلبد. آجر نسوز برای چنین شرایطی ساخته شده و توان تحمل دمای بیشتری نسبت به بسیاری از آجرهای معمولی دارد. البته کاربرد آن فقط به محیط‌های گرم محدود نمی‌شود و به‌دلیل دوام، رنگ و ظاهر متنوع، نمونه‌های زیادی از آن در نمای ساختمان نیز دیده می‌شود.
آجر نما
در نمای ساختمان، آجر دیگر پشت لایه‌ای از گچ یا پوشش‌های دیگر پنهان نمی‌شود؛ خودش بخشی از ظاهر نهایی بنا است. به‌همین‌دلیل، در آجر نما، رنگ، بافت، یکنواختی سطح و دوام در برابر شرایط جوی اهمیت زیادی پیدا می‌کند. در مقاله آجر نما چیست انواع و ویژگی‌های این گروه از آجرها را با جزئیات بیشتری بررسی کرده‌ایم.
آجر قزاقی
آجر قزاقی را بیشتر می‌توان از ظاهر آن شناخت. رنگ‌های گرم و بافت نسبتاً طبیعی این آجر باعث شده در نماهای سنتی، بازسازی بناها و حتی بعضی ساختمان‌های مدرن استفاده شود. برخلاف بسیاری از آجرهای نمای صنعتی که سطحی یکنواخت دارند، ناهمگونی جزئی رنگ و بافت در آجر قزاقی بخشی از ظاهر موردانتظار آن به‌شمار می‌رود.
آجر لفتون
سوراخ‌هایی که روی سطح آجر لفتون دیده می‌شوند فقط بخشی از ظاهر آن نیستند و به درگیری بهتر ملات با آجر نیز کمک می‌کنند. لفتون در بسیاری از پروژه‌ها برای دیوارچینی و گاهی اجرای نما به‌کار می‌رود. این آجر در اندازه‌ها و مشخصات مختلف عرضه می‌شود و به‌همین‌دلیل قیمت آجر لفتون نیز برای همه نمونه‌ها یکسان نیست.
آجر ماسه آهکی
همه آجرها از خاک رس ساخته نمی‌شوند. آجر ماسه آهکی نمونه‌ای از این تفاوت است و مواد اصلی آن را ماسه و آهک تشکیل می‌دهند. این آجر معمولاً ظاهر منظم و سطح نسبتاً یکنواختی دارد و می‌تواند در دیوارچینی یا برخی کاربردهای معماری استفاده شود. جنس مواد تشکیل‌دهنده، مهم‌ترین تفاوت آن با آجرهای رسی به‌شمار می‌رود.
آجر بتنی
آجر بتنی نیز مسیر متفاوتی از آجرهای رسی دارد و از ترکیباتی بر پایه سیمان و سنگدانه ساخته می‌شود. مقاومت و ساختار آن باعث شده در برخی دیوارها، محوطه‌ها و بخش‌های ساختمانی مورداستفاده قرار گیرد. تفاوت اصلی این محصول با آجر فشاری یا سفالی را باید در جنس مواد تشکیل‌دهنده و ساختار آن جست‌وجو کرد.
آجر شیشه‌ای
گاهی هدف از ساخت یک دیوار، بستن کامل مسیر نور نیست. آجر شیشه‌ای برای چنین فضاهایی کاربرد پیدا می‌کند و اجازه می‌دهد نور از دیوار عبور کند، بدون آنکه فضا کاملاً در معرض دید قرار بگیرد. به‌همین‌دلیل، بیشتر در دیوارهای دکوراتیو، سرویس‌ها، راهروها و بخش‌هایی از طراحی داخلی دیده می‌شود.
آجر پازلی
در آجر پازلی، شکل قرارگرفتن قطعات کنار یکدیگر با آجرهای معمول تفاوت دارد. لبه‌ها و فرم این آجر به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که قطعات با نظم بیشتری در کنار هم قرار گیرند. همین ساختار، چیدمان و اتصال آجرها را ساده‌تر می‌کند و آن را از آجرهای مستطیلی معمولی متمایز می‌سازد.
کاربرد آجر در ساختمان چیست؟
هر بخش از ساختمان، آجر متناسب با شرایط خودش را می‌طلبد. محصولی که برای ساخت یک تیغه داخلی مناسب است، لزوماً انتخاب خوبی برای نمای بیرونی یا یک دیوار دکوراتیو نیست. به‌همین‌دلیل، نوع آجر باید باتوجه به محل استفاده و انتظاری که از آن داریم انتخاب شود.
استفاده از آجر در دیوارچینی
در دیوارچینی، نوع آجر باید با محل قرارگیری دیوار هماهنگ باشد. برای تیغه‌های داخلی معمولاً وزن کمتر اهمیت دارد، اما در دیوارهای پیرامونی مقاومت و ضخامت دیوار نیز بیشتر موردتوجه قرار می‌گیرند. آجر سفالی و لفتون از نمونه‌هایی هستند که بسته به شرایط پروژه میتوانند در این بخش استفاده شوند.
استفاده از آجر در نمای ساختمان
در نمای ساختمان، آجر فقط بخشی از دیوار نیست و ظاهر نهایی بنا را هم شکل می‌دهد. به‌همین‌دلیل، مقاومت در برابر باران و تغییرات دما، ثبات رنگ، میزان جذب آب و کیفیت سطح اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. آجر نما، نسوز و قزاقی از گزینه‌های رایج برای اجرای نمای آجر ی هستند.
استفاده از آجر در طراحی داخلی
در فضای داخلی، آجر بیشتر با هدف ایجاد بافت و جلوه متفاوت در محیط استفاده می‌شود. دیوار نشیمن، آشپزخانه، رستوران و فضاهای تجاری از محل‌های رایج استفاده از آن هستند. در این کاربرد، رنگ، بافت، ظاهر سطح و وزن آجر معمولاً بیشتر از ویژگی‌هایی که در دیوارچینی مطرح هستند، موردتوجه قرار می‌گیرند.
ویژگی‌های آجر ساختمانی چیست؟
ظاهر آجر تنها بخشی از ماجراست. برای اینکه مشخص شود یک آجر برای دیوار، نما یا فضای داخلی مناسب است، باید ویژگی‌هایی مانند مقاومت، وزن، جذب آب و کیفیت سطح آن نیز بررسی شوند.
- مقاومت فشاری: نشان می‌دهد آجر در برابر فشار واردشده چه میزان مقاومت دارد و برای چه نوع دیواری مناسب‌تر است.
- جذب آب: میزان آبی که آجر جذب می‌کند، به‌ویژه در نما و محیط‌های مرطوب اهمیت زیادی دارد.
- وزن و چگالی: آجرهای سنگینتر بار بیشتری به دیوار و ساختمان وارد می‌کنند، درحالیکه نمونه‌های سبک‌تر بیشتر برای تیغه‌ها موردتوجه قرار می‌گیرند.
- مقاومت در برابر شرایط محیطی: آجر مورداستفاده در فضای بیرونی باید بتواند تغییرات دما، رطوبت و شرایط جوی را بهتر تحمل کند.
- عایق حرارت و صدا: بعضی آجرها به‌دلیل ساختار خود میتوانند انتقال گرما و صدا را تا حدی کاهش دهند.
- کیفیت سطح: ترک، شکستگی، لب‌پریدگی یا تغییر رنگ می‌تواند کیفیت ظاهری و عملکرد آجر را تحت‌تاثیر قرار دهد.
- یکنواختی ابعاد: هرچه اندازه و شکل آجرها منظم‌تر باشد، اجرای دیوار یا نما نیز یکدست‌تر و مرتب‌تر خواهد بود.
مزایا و معایب استفاده از آجر در ساختمان
استفاده از هر نوع آجر مزایا و محدودیت‌های خاص خود را دارد و نمی‌توان ویژگی‌های یک نمونه را به همه انواع آجر نسبت داد. در ادامه، بررسی دقیقی درباره این مزایا و معایب داریم:
| مزایای استفاده از آجر ساختمانی | معایب استفاده از آجر ساختمانی |
|---|---|
| دوام و طول عمر مناسب درصورت انتخاب و اجرای صحیح | وزن نسبتاً بالای برخی انواع آجر |
| تنوع زیاد در نوع، رنگ، بافت و شکل | جذب آب بالا در برخی محصولات |
| قابل استفاده در دیوار، نما و طراحی داخلی | احتمال شوره‌زدگی یا تغییر ظاهر در بعضی شرایط |
| مقاومت مناسب برخی انواع در برابر شرایط محیطی | تفاوت کیفیت میان محصولات و تولیدکنندگان مختلف |
| قابل استفاده در معماری سنتی و مدرن | نیاز به اجرای صحیح ملات و بندکشی |
| نگهداری نسبتاً ساده در بسیاری از کاربردها | مناسب نبودن یک نوع آجر برای تمام کاربردهای ساختمان |
جمع بندی
آجر در ظاهر مصالح ساده‌ای به‌نظر می‌رسد، اما تنوع آن نشان می‌دهد برای هر بخش از ساختمان نمی‌توان سراغ یک انتخاب یکسان رفت. آجر سفالی و لفتون بیشتر در دیوارچینی دیده می‌شوند، درحالیکه آجرهای نما، نسوز یا قزاقی زمانی اهمیت پیدا می‌کنند که ظاهر و دوام سطح بیرونی ساختمان هم مطرح باشد. انواع دیگری مانند آجر شیشه‌ای نیز بیشتر برای ایجاد نور و جلوه متفاوت در فضای داخلی کاربرد دارند.
در مجموع، انتخاب آجر به این بستگی دارد که قرار است کجا و با چه هدفی استفاده شود. وزن، مقاومت، میزان جذب آب، شرایط محیطی و حتی ظاهر آجر میتوانند این انتخاب را تغییر دهند. بنابراین شناخت انواع آجر بیش از هر چیز کمک می‌کند بدانیم هرکدام در کدام بخش ساختمان عملکرد مناسب‌تری دارند.
سوالات متداول
برای دیوار داخلی آجر سفالی بهتر است یا لفتون؟
انتخاب بین آجر سفالی و لفتون به نوع دیوار، وزن موردنظر و شرایط پروژه بستگی دارد. آجر سفالی بیشتر برای تیغه‌های داخلی استفاده می‌شود، درحالیکه لفتون می‌تواند در برخی دیوارهای پیرامونی نیز کاربرد داشته باشد.
آیا هر آجری را می‌توان برای دیوار بیرونی ساختمان استفاده کرد؟
خیر. دیوارهای بیرونی بیشتر در معرض رطوبت و تغییرات دما قرار دارند و باید آجری انتخاب شود که با این شرایط سازگار باشد.
آجر سبک بهتر است یا آجر سنگین؟
هیچکدام بهطور مطلق بهتر نیستند. آجرهای سبک بیشتر برای کاهش وزن دیوار مناسباند، درحالیکه برخی آجرهای سنگینتر میتوانند برای کاربردهای دیگری انتخاب شوند.
چه نوع آجری برای مناطق مرطوب مناسب‌تر است؟
در مناطق مرطوب باید بیشتر به میزان جذب آب و مقاومت آجر در برابر رطوبت توجه کرد. انتخاب آجر فقط بر اساس ظاهر، در چنین شرایطی کافی نیست.
آیا آجر نما را می‌توان در طراحی داخلی هم استفاده کرد؟
بله. بسیاری از آجرهای نما در دیوارهای دکوراتیو، فضای نشیمن، آشپزخانه، رستوران و فضاهای تجاری نیز استفاده می‌شوند.
دیدگاه شما
دیدگاه‌ها
درحال دریافت دیدگاه‌ها...
