چرا خاموشی کارخانه‌ها، سیمان را در بازار گران‌تر می‌کند؟

برق در تولید سیمان چه نقشی دارد؟

برق تقریباً در تمام مسیر تولید و عرضه سیمان حضور دارد. خردکردن مواد اولیه، آسیاب مواد، جابه‌جایی آن‌ها با نوار نقاله و تجهیزات انتقال، فعالیت تجهیزات وابسته به کوره، آسیاب کلینکر، بسته‌بندی پاکت‌ها و بارگیری محصول، همگی به تامین پایدار برق نیاز دارند. حتی اگر برق فقط در یک بخش محدود شود، ممکن است بخش‌های دیگر نیز نتوانند با ظرفیت عادی کار کنند.

برای نمونه، وجود کلینکر بدون امکان آسیاب یا بسته‌بندی، یعنی سیمان هنوز آماده عرضه به بازار نیست؛ یا با توقف فعالیت تجهیزات انتقال و بارگیری، محصول تولیدشده نمی‌تواند از کارخانه خارج ‌شود؛ بنابراین، پایداری برق علاوه‌بر مقدار تولید، بر سرعت عرضه نیز اثرگذار است. برای درک بهتر اینکه اختلال در برق چگونه بخش‌های مختلف زنجیره تولید و عرضه سیمان را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد، می‌توانید در مقاله سیمان چیست با مواد اولیه، مراحل تولید و کاربردهای این محصول بیشتر آشنا شوید.

قطعی برق چگونه تولید سیمان را کاهش می‌دهد؟

قطعی برق کارخانه سیمان همیشه باعث تعطیلی کامل واحد تولیدی نمی‌شود. کارخانه ممکن است با سهمیه محدود، برخی تجهیزات را فعال نگه دارد یا تولید را میان ساعت‌های مختلف تقسیم کند؛ بااین‌حال، ظرفیت واقعی آن کاهش پیدا کرده و برنامه تولید منظم باقی نمی‌ماند.

مهم‌ترین پیامدهای محدودیت برق در ارتباط با تولید سیمان عبارت‌اند از:

• توقف یا کاهش فعالیت آسیاب‌ها و تجهیزات تولید
• محدودشدن تولید کلینکر به‌دلیل اختلال در تجهیزات وابسته به خط کوره
• اختلال در بسته‌بندی و بارگیری محصولات
• افزایش زمان توقف خطوط تولید و کاهش ساعت مفید فعالیت آن
• ایجاد هزینه برای آماده‌سازی و راه‌اندازی مجدد تجهیزات
• کاهش تولید سیمان و موجودی محصولات آماده عرضه به بازار

علی‌اکبر الوندیان، دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان، در فروردین 1404 اعلام کرد که در بعضی کارخانه‌ها قطعی برق به حدود 12 ساعت می‌رسید. به گفته او، آماده‌شدن یک کوره برای تولید، حدود هفت ساعت زمان می‌برد؛ از طرف یگر، محدودیت انرژی گاهی امکان فعالیت روزانه آن را به حدود چهار ساعت کاهش می‌داد. این وضعیت نشان می‌دهد خاموشی چندساعته می‌تواند در عمل توقف طولانی‌تری ایجاد کند.

همچنین، ازآنجایی‌که کلینکر ماده اصلی تولید سیمان است، کاهش تولید یا ذخیره آن می‌تواند در هفته‌های بعد نیز مقدار سیمان آماده عرضه را محدود کند. برای درک بهتر نقش این محصول در خط تولید سیمان، در مقاله کلینکر سیمان چیست، نقش آن در فرایند تولید سیمان به‌طور کامل توضیح داده شده است.

پیامدهای محدودیت برق در همه مراحل تولید و بخش‌های کارخانه یکسان نیست؛ بعضی اختلال‌ها مستقیماً عرضه روزانه را کاهش می‌دهند و بعضی دیگر، تولید روزهای بعد را تحت‌تاثیر قرار می‌دهند. جدول زیر این تفاوت را به‌صورت خلاصه نشان می‌دهد:

آثار محدودیت برق ممکن است هم به‌صورت فوری، مانند تاخیر در بارگیری و هم با فاصله زمانی، مانند کاهش ذخیره کلینکر و کاهش تولید در روزهای آینده، در بازار دیده شود. بررسی تغییرات قیمت در دوره‌های محدودیت انرژی می‌تواند تصویر روشن‌تری از بازتاب این شرایط در بازار سیمان ارائه دهد.

نمودار تغییر قیمت سیمان هم‌زمان با محدودیت برق

بررسی داده‌های منتشرشده نشان می‌دهد قیمت سیمان در دوره‌ای که محدودیت برق برای صنایع مطرح بوده، روند افزایشی داشته است. نمودار زیر تغییر قیمت سیمان پاکتی فارس نو را از اسفند ۱۴۰۳ تا اردیبهشت ۱۴۰۴ نشان می‌دهد؛ به‌طوری‌که قیمت هر پاکت از ۹۳ هزار تومان به ۱۲۳ هزار تومان رسیده است.

در همین رابطه، علی‌اکبر الوندیان، دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان، اعلام کرد که محدودیت ۹۰ درصدی مصرف برق در ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۴ به واحدهای سیمانی ابلاغ شد. به گفته او، چنین محدودیتی عملاً به توقف تولید کلینکر و سیمان منجر می‌شود و به‌دلیل هم‌زمانی با افزایش مصرف فصلی، بازار را با تنش قیمتی روبه‌رو خواهد کرد. اگرچه، پس از افزایش برق تخصیص‌یافته به کارخانه‌ها و بیشترشدن عرضه، التهاب بازار نیز تا حدودی کاهش یافت.

قطعی برق چگونه باعث افزایش قیمت سیمان می‌شود؟

روند اثرگذاری محدودیت برق بر قیمت سیمان را می‌توان به‌صورت زیر توضیح داد:

1. برق کارخانه محدود یا قطع می‌شود و برنامه عادی تولید به هم می‌خورد.
2. تولید سیمان و کلینکر کاهش پیدا می‌کند یا با تاخیر انجام می‌شود.
3. مقدار عرضه کارخانه‌ها و تحویل روزانه به بازار کمتر می‌شود.
4. فاصله میان عرضه و تقاضای سیمان افزایش می‌یابد.
5. رقابت خریداران و فشار قیمتی در بازار بیشتر می‌شود.
6. قیمت عمده‌فروشی و در ادامه قیمت مصرف‌کننده افزایش می‌یابد.

این زنجیره زمانی سریع‌تر شکل می‌گیرد که بازار با کمبود سیمان یا کاهش ذخایر کلینکر روبه‌رو باشد. در مقابل، موجودی مناسب انبارها، کاهش تقاضای فصلی یا افزایش سهم برق می‌تواند اثر خاموشی را به‌صورت موقت کنترل کند. به‌همین‌دلیل، برای مقایسه نرخ‌ها در هنگام خرید، بهتر است ابتدا به این پرسش پاسخ دهید که قیمت سیمان امروز چقدر است؟ سپس نرخ روز را همراه با وضعیت عرضه، محل کارخانه، هزینه حمل و نوع محصول بررسی کنید، نه فقط به‌صورت یک عدد جدا از شرایط بازار.

جمع‌بندی

در بازار سیمان، قطعی برق فقط به معنای توقف چند ساعته کارخانه نیست؛ این محدودیت می‌تواند برنامه تولید را بر هم بزند و بسته‌بندی و عرضه محصول به بازار را نیز با تاخیر روبه‌رو کند. اگر این کاهش عرضه با افزایش تقاضا یا کمبود موجودی انبارها هم‌زمان باشد، احتمال رشد قیمت سیمان بیشتر خواهد شد. البته، شدت این اثر در همه زمان‌ها یکسان نیست و به مدت محدودیت برق، وضعیت تولید کارخانه‌ها، فصل ساخت‌وساز و هزینه حمل بستگی دارد. به‌همین‌دلیل، بهتر است خریداران هنگام بررسی قیمت سیمان، علاوه‌بر نرخ روز، میزان موجودی، محل کارخانه، هزینه ارسال و شرایط عرضه را نیز در نظر بگیرند تا نوسان‌های بازار باعث افزایش غیرمنتظره هزینه‌های پروژه نشود.