آجر سفال چیست و چه انواعی دارد؟ راهنمای شناخت آجر سفالی
تحریریه مهراکو
|۲۰ مهر ۱۴۰۵
آجر سفال در مدل‌های مختلفی به بازار عرضه می‌شود که از نظر ساختار، ابعاد و محل استفاده تفاوت‌های قابل‌توجهی با یکدیگر دارند. کمتر ساختمانی را می‌توان پیدا کرد که در یکی از مراحل ساخت آن از محصولات سفالی استفاده نشده باشد. بااین‌حال، آجرهایی که برای اجرای بخش‌های مختلف ساختمان به‌کار می‌روند، همیشه مشخصات یکسانی ندارند. تنوع این محصولات از یک‌سو دست خریداران را برای انتخاب باز گذاشته و از سوی دیگر، شناخت ویژگی‌های هر مدل را ضروری کرده است. بررسی انواع آجر سفال و تفاوت‌های آن‌ها نشان می‌دهد چرا انتخاب محصول مناسب باید فراتر از توجه به ظاهر و قیمت باشد.
آجر سفال چیست؟
آنچه آجر سفال را از آجرهای توپر متمایز میکند، حفره‌های منظمی است که در امتداد بدنه آن قرار دارند. این آجر از خاک رس پخته‌شده ساخته می‌شود و به‌جای بدنه‌ای یکپارچه، جداره‌هایی دارد که فضاهای خالی را از یکدیگر جدا می‌کنند. همین ساختار باعث شده آجر سفال با وجود ابعاد نسبتاً بزرگ، وزن کمتری نسبت به انواع آجر توپر هم‌اندازه داشته باشد.
در ساختمان‌سازی، آجرهای سفالی با ملات در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و بدنه دیوار را تشکیل می‌دهند. این دیوارها معمولاً وظیفه تحمل بار اصلی ساختمان را ندارند و پس از اجرا با لایه‌ای از گچ یا سیمان پوشانده می‌شوند. بنابراین، سلامت جداره‌های داخلی و یکنواختی ابعاد آجر، در کنار ظاهر آن، برای اجرای دیواری منظم و باکیفیت اهمیت دارد.
آجر سفال از چه موادی ساخته می‌شود؟
ماده اصلی آجر سفال، خاک رس است؛ همان ماده‌ای که در تولید بسیاری از محصولات سفالی و سرامیکی استفاده می‌شود. برای ساخت آجر، خاک رس را با مقدار مشخصی آب ترکیب می‌کنند تا خمیری شکل‌پذیر به‌دست آید. در بعضی کارخانه‌ها نیز باتوجه به ویژگی‌های خاک، از افزودنی‌هایی برای بهبود فرایند تولید استفاده می‌شود.
البته هر خاک رسی برای تولید آجر باکیفیت مناسب نمی‌باشد. وجود ناخالصی‌های نامناسب، ترکیب غیریکنواخت مواد یا تنظیم نبودن دمای کوره می‌تواند باعث ترک‌خوردگی، تغییر شکل یا کاهش مقاومت محصول شود. بنابراین، دو آجر سفال با ظاهر و ابعاد مشابه، لزوماً کیفیت یکسانی ندارند و شرایط تولید در عملکرد نهایی آن‌ها موثر می‌باشد.
انواع آجر سفال کدام‌اند؟
آجر سفال تیغه‌ای
آجر سفال تیغه‌ای با ساختار سوراخ‌دار و وزن نسبتاً کم، بیشتر برای جداسازی اتاقها و اجرای دیوارهای داخلی کاربرد دارد. ابعاد بزرگ‌تر آن نسبت به آجرهای سنتی نیز باعث کاهش تعداد قطعات موردنیاز و افزایش سرعت دیوارچینی می‌شود. این آجر در ضخامت‌های 7، 10، 15 و 20 سانتیمتر تولید می‌گردد. مدل‌های نازک‌تر برای تیغهبندی داخلی کاربرد دارند؛ درحالی‌که نمونه‌های ضخیم‌تر، باتوجه‌به طراحی ساختمان، برای دیوارهای پیرامونی نیز قابل‌استفاده‌اند.
آجر سفال فوم‌دار
آجر سفال فوم‌دار برای دیوارهایی طراحی شده که کاهش انتقال حرارت در آن‌ها اهمیت دارد. تفاوت اصلی این محصول با سفال معمولی، وجود لایه‌ای از فوم پلی‌استایرن در حفره‌های داخلی آن است که به کاهش اتلاف انرژی ساختمان کمک میکند. این آجر بیشتر در دیوارهای پیرامونی کاربرد دارد؛ البته میزان عایق‌بودن آن در برابر گرما و صدا به ضخامت فوم، نوع ملات و نحوه اجرای دیوار بستگی دارد.
آجر سفال نما
آجر سفال نما برخلاف سفال تیغه‌ای، برای پوشش و زیباسازی دیوارهای داخلی و نمای بیرونی ساختمان استفاده می‌شود. این محصول تنوع زیادی در رنگ و ابعاد دارد و هنگام انتخاب آن، علاوه‌بر زیبایی ظاهری و یکنواختی رنگ، کیفیت پخت و مقاومت در برابر رطوبت و تغییرات دما نیز اهمیت دارد.
برای شناخت بهتر اینکه آجر نما چیست ، باید بدانید آجرهای سفالی نما معمولاً سطحی منظم‌تر و ظاهری مناسب برای پوشش نهایی دیوار دارند و مدل‌های پلاکی آن‌ها نیز به‌دلیل ضخامت کم، بیشتر برای نماکاری کاربرد دارند.
آجر سفال سقفی
آجر سفال سقفی که با نام بلوک سفالی سقفی نیز شناخته می‌شود، ابعاد بزرگ‌تری نسبت به سفال‌های دیواری دارد و در برخی سقف‌های تیرچه‌بلوک برای پرکردن فاصله میان تیرچه‌ها استفاده می‌شود. این بلوک‌ها تنها نقش پرکننده دارند و بار اصلی سقف را تحمل نمی‌کنند. البته استفاده از آجر سفال سقفی برای تمام ساختمان‌ها مناسب نیست و انتخاب آن به نوع سقف، طراحی سازه و مشخصات فنی محصول بستگی دارد.
مراحل تولید آجر سفال
تولید آجر سفال، مانند تولید انواع آجر سبک، با آماده‌سازی مواد اولیه آغاز می‌شود؛ اما شکل‌گیری حفره‌ها و پخت بدنه سفالی مراحل مشخصی دارد که در ادامه با آن‌ها آشنا می‌شویم.
- آماده‌سازی مواد اولیه: خاک رس پس از جداسازی ناخالصی‌ها با مقدار مشخصی آب ترکیب می‌شود تا خمیری یکنواخت به‌دست آید.
- قالب‌گیری و شکل‌دهی: خمیر رس از قالب‌های مخصوص عبور میکند و بدنه آجر همراه با حفره‌های داخلی شکل می‌گیرد.
- برش آجر: دستگاه‌های برش، بدنه سفالی را به قطعاتی با ابعاد مشخص و یکسان تقسیم می‌کنند.
- خشک‌کردن: رطوبت آجرهای خام به‌تدریج کاهش می‌یابد تا هنگام پخت دچار ترک‌خوردگی یا تغییر شکل نشوند.
- پخت در کوره: آجرها تحت حرارت کنترل‌شده قرار می‌گیرند تا سختی و مقاومت لازم را پیدا کنند.
ابعاد و وزن آجر سفال چقدر است؟
در جدول زیر، انواع آجر سفالی را از نظر ابعاد، وزن و کاربرد با یکدیگر مقایسه کرده‌ایم تا بتوانید متناسب با نیاز پروژه خود انتخاب دقیق‌تری داشته باشید. برای مثال، آجر سفال فوم‌دار با هدف بهبود عایق‌کاری دیوار تولید شده و لزوماً جایگزین مناسبی برای سایر آجرهای سبک نیست.
انتخاب نادرست مصالح، بدون توجه به محل استفاده و طراحی ساختمان، ممکن است مشکلات اجرایی و هزینه‌های اضافی به همراه داشته باشد. بنابراین، هنگام خرید آجر ساختمانی باید علاوه‌بر قیمت، مشخصات فنی و تناسب محصول با نیاز پروژه را نیز بررسی نمایید.
| نوع آجر سفال | ابعاد تقریبی (سانتیمتر) | وزن تقریبی هر عدد | کاربردها |
|---|---|---|---|
| سفال تیغه‌ای 10 سانتی | 20 × 20 × 10 | 2 کیلوگرم | جداسازی فضاهای داخلی |
| سفال تیغه‌ای 15 سانتی | 20 × 20 × 15 | 3 کیلوگرم | دیوارهای داخلی و پیرامونی |
| سفال فوم‌دار 15 سانتی | 20 × 20 × 15 | 3 کیلوگرم | دیوارهای نیازمند عایق حرارتی |
| سفال سقفی | 50 × 20 × 20 | 11 کیلوگرم | پرکردن فضای میان تیرچه‌ها |
| سفال نما (پلاک رسی) | 21 × 5.5 × 2.5 | 420 گرم | پوشش نمای داخلی و بیرونی |
آجر سفال چه کاربردهایی دارد؟
پیش از انتخاب آجر سفال، باید مشخص باشد که این محصول برای کدام بخش از ساختمان موردنیاز است. برای مثال، سفال مناسب دیوارهای داخلی با بلوک سفالی سقفی تفاوت دارد و اجرای دیوارهای پیرامونی نیز به ضخامت و عایق‌بندی متناسب با شرایط ساختمان نیازمند می‌باشد. بر همین اساس، مهم‌ترین کاربردهای آجر سفال عبارت‌اند از:
- تیغهبندی و جداسازی فضاهای داخلی: ابعاد مناسب و وزن نسبتاً پایین سفال، اجرای دیوارهای جداکننده میان اتاقها، راهروها و سایر بخش‌های ساختمان را آسان‌تر میکند.
- اجرای دیوارهای غیرباربر: تیغه‌های سفالی برای پرکردن فضاهای میان اجزای سازه‌ای کاربرد دارند؛ زیرا وظیفه تحمل بار اصلی طبقات برعهده آن‌ها نیست. آجر لفتون نیز یکی دیگر از مصالح مورد استفاده در این نوع دیوارهاست. برای آشنایی بیشتر با ویژگی‌ها و کاربردهای آن، پیشنهاد می‌کنیم مقاله آجر لفتون چیست را مطالعه نمایید.
- ساخت دیوارهای پیرامون: با انتخاب ضخامت مناسب، اجرای عایق موردنیاز و رعایت جزئیات اتصال، می‌توان از سفال در دیوارهای جداکننده فضای داخلی و خارجی استفاده کرد.
- استفاده در برخی سیستم‌های سقفی: بلوک‌های سفالی سقفی فضای میان تیرچه‌ها را پر می‌کنند و به‌عنوان بخشی غیرسازه‌ای از سیستم سقف به‌کار می‌روند.
- کاهش وزن مرده ساختمان: ساختار توخالی سفال می‌تواند وزن دیوارها را نسبت به استفاده از آجرهای توپر هم‌اندازه کاهش دهد و به سبک‌ترشدن بخش‌های غیرسازه‌ای ساختمان کمک کند.
مزایای آجر سفال
آجر سفال به‌دلیل وزن مناسب، تنوع ابعاد و دسترسی آسان، در بسیاری از پروژه‌های ساختمانی کاربرد دارد. مهم‌ترین مزایای آن عبارت‌اند از:
- وزن نسبتاً پایین: حفره‌های داخلی، وزن آجر را نسبت به نمونه‌های توپر هم‌اندازه کاهش می‌دهند.
- سرعت مناسب دیوارچینی: ابعاد بزرگ‌تر آجر، تعداد قطعات موردنیاز و زمان اجرا را کاهش می‌دهد.
- دسترسی آسان: تولید گسترده آجر سفال، تهیه آن را در بیشتر مناطق کشور آسان کرده است.
- قیمت مناسب: سفال معمولی در مقایسه با برخی مصالح جایگزین، هزینه خرید کمتری دارد.
- تنوع ابعاد: ضخامت‌های مختلف، امکان انتخاب آجر متناسب با نوع دیوار را فراهم می‌کنند.
- مناسب برای دیوارهای غیرباربر: برای اجرای دیوارهای جداکننده و پرکننده ساختمان کاربرد دارد.
معایب آجر سفال
آجر سفال با وجود مزایای متعدد، محدودیت‌هایی نیز در حمل‌ونقل و اجرا دارد که بهتر است پیش از خرید به آن‌ها توجه کنید. مهم‌ترین معایب آن عبارت‌اند از:
- شکنندگی در برابر ضربه: جداره‌های نازک سفال هنگام حمل یا برش به‌راحتی آسیب می‌بینند؛ اما بلوک هبلکس با ساختار یکپارچه خود، برش آسان‌تری دارد، هرچند در برابر ضربه نیز آسیب‌پذیر است. برای آشنایی بیشتر با ویژگی‌ها و تفاوت‌های این محصول، پیشنهاد می‌کنیم مقاله « بلوک هبلکس چیست » را مطالعه نمایید.
- نیاز به ملات: اجرای دیوار سفالی به ملات نیاز دارد که مصرف مصالح و زمان اجرا را افزایش می‌دهد.
- نیاز به اندودکاری: دیوارهای سفالی معمولاً برای پوشش نهایی به گچ‌کاری یا سیمان‌کاری نیاز دارند.
- عایق‌بندی محدود: همه مدل‌ها عایق حرارتی و صوتی مناسبی ندارند و ممکن است به عایق تکمیلی نیاز باشد.
- تفاوت کیفیت تولید: مقاومت، جذب آب و دقت ابعاد آجرها در کارخانه‌های مختلف یکسان نیست.
- محدودیت در نصب تجهیزات: سوراخ‌کاری و نصب وسایل سنگین به اتصالات مخصوص دیوارهای توخالی نیاز دارد.
جمع بندی
آجر سفال از ترکیب خاک رس و آب و پخت آن در کوره به‌دست می‌آید و ساختار سوراخ‌دار آن، وزن محصول را در مقایسه با آجرهای توپر کاهش می‌دهد. این آجر در مدل‌های مختلفی تولید می‌شود که هرکدام کاربرد متفاوتی دارند؛ از سفال تیغه‌ای برای جداسازی فضاها و نوع فوم‌دار برای کاهش انتقال حرارت گرفته تا آجر سفال نما برای پوشش دیوارها و بلوک سفالی برای اجرای برخی سقف‌ها.
بااین‌حال، نمی‌توان یک مدل آجر سفال را برای تمام بخش‌های ساختمان مناسب دانست. تفاوت در ابعاد، وزن، کیفیت پخت و ویژگی‌های هر محصول باعث شده انتخاب آن به محل اجرا و نیاز ساختمان بستگی داشته باشد. بنابراین، پیش از خرید بهتر است مشخصات فنی آجر را بررسی کنید تا از هزینه‌های اضافی و مشکلات احتمالی هنگام اجرا جلوگیری شود.
سوالات متداول
برای هر مترمربع دیوار چند عدد آجر سفال لازم است؟
برای آجر سفال با سطح 20×20 سانتیمتر، معمولاً حدود 25 عدد در هر مترمربع نیاز است. این مقدار باتوجه به ابعاد واقعی آجر و ضخامت بندهای ملات تغییر میکند.
آیا آجر سفال فوم‌دار عایق صدا نیز هست؟
فوم داخلی بیشتر برای کاهش انتقال حرارت کاربرد دارد. میزان عایق صوتی دیوار به ضخامت آجر، نوع فوم، ملات و نحوه اجرای دیوار وابسته است.
برای دیوارهای داخلی، آجر سفال 10 سانتی بهتر است یا 15 سانتی؟
آجر سفال 10 سانتی معمولاً برای تیغهبندی و جداسازی اتاقها کاربرد دارد؛ اما مدل 15 سانتی برای دیوارهایی که به ضخامت بیشتری نیاز دارند، مناسبتر است. انتخاب نهایی به طراحی ساختمان بستگی دارد.
آیا آجر سفال در برابر رطوبت مقاوم است؟
مقاومت آجر سفال در برابر رطوبت به کیفیت پخت و میزان جذب آب آن بستگی دارد. در محیط‌های مرطوب، اجرای پوشش محافظ و عایق‌کاری مناسب حائز اهمیت می‌باشد.
چرا دیوار ساخته‌شده با آجر سفال ترک می‌خورد؟
اجرای نامناسب ملات، نشست ساختمان، تغییرات دما و اتصال نادرست دیوار به سازه از دلایل احتمالی ترک‌خوردگی هستند.
دیدگاه شما
دیدگاه‌ها
درحال دریافت دیدگاه‌ها...
